Włączeni czy włączyć? Wzmacnianie otwartości kultury

5 listopada w Centrum Kultury w Niemenczynie odbyło się szkolenie dla pracowników instytucji kultury poświęcone integracji mieszkańców pochodzenia zagranicznego. Program „WŁĄCZYĆ” agencji artystycznej Artscape ma na celu wzmacnianie otwartości kultury na Litwie.

„Włączeni czy włączyć?” – czy nowych mieszkańców naszego społeczeństwa wciąż musimy włączać w życie kulturalne, czy może już są włączeni w kulturę? Gdzie stawiamy akcent? Gdzie jesteśmy dziś i dokąd zmierzamy?

Zebranych przywitał wicemer samorządu rejonu wileńskiego, pełniący obowiązki mera, Algis Vaitkevičius.

„Cieszę się, że mogę uczestniczyć w tym wydarzeniu, którego celem jest wzmacnianie integracji cudzoziemców. Centra kultury to nie tylko przestrzenie sztuki, ale również mosty łączące społeczności. To właśnie poprzez działania twórcze możemy pomóc nowym mieszkańcom poczuć się sobą i zaangażować się w życie rejonu. Samorząd wspiera takie inicjatywy i zachęca wszystkich do współtworzenia otwartej i włączającej wspólnoty” – powiedział A. Vaitkevičius.

Obecnie na Litwie mieszka około 227 tys. cudzoziemców, co stanowi około 7,8% ogółu mieszkańców kraju. W rejonie wileńskim ich liczba wynosi około 7,2 tysiąca.

„Statystyki pokazują, że w rejonie wileńskim najliczniejszą grupę stanowią Białorusini – jest ich trzykrotnie więcej niż Ukraińców, których jest około tysiąca. Kolejne miejsca zajmują Rosjanie, a także mieszkańcy pochodzący z Kazachstanu, Indii, Uzbekistanu i innych krajów” – powiedziała Gabriela Mickevič-Jara, koordynatorka ds. integracji mieszkańców pochodzenia zagranicznego w Samorządzie Rejonu Wileńskiego.

W szkoleniu wzięło udział 40 specjalistów i pracowników zatrudnionych w instytucjach kultury rejonu wileńskiego. Spotkanie poprowadziła Aistė Ulubey, założycielka i dyrektorka agencji artystycznej Artscape, realizująca program „WŁĄCZYĆ”. Jest to innowacyjna inicjatywa prezentująca strategie zwiększania dostępności kultury oraz wspierania włączania cudzoziemców w życie kulturalne na Litwie. Program wzmacnia kompetencje organizacji kulturalnych i zachęca je do współpracy z instytucjami działającymi w obszarach migracji i azylu.

„W samorządach, gdzie żyją społeczności wieloetniczne i wielokulturowe, to właśnie centra kultury stają się drogowskazami integracji. Badania pokazują, że uczestnictwo w kulturze stanowi kluczowy element tożsamości człowieka – pomaga poczuć więź i lojalność wobec swojego miasta i wspólnoty” – podkreśliła Aistė Ulubey.

Wydarzenie stało się przestrzenią do dyskusji o tym, jak włączyć cudzoziemców mieszkających w rejonie wileńskim w życie kulturalne. Uczestnicy zdobyli wiele cennych informacji – od podstawowych pojęć, takich jak różnica między uchodźcą (osobą zmuszoną do opuszczenia swojego domu) a migrantem (osobą, która wyjechała z własnego wyboru), po zagadnienia dotyczące problemów, z jakimi spotykają się cudzoziemcy przybywający na Litwę, procesu adaptacji oraz sposobów przyciągania ich i angażowania w życie kulturalne.

Co warto wiedzieć o osobach ubiegających się o azyl, zmuszonych do opuszczenia swoich domów:

• Mogą unikać opowiadania o swoich doświadczeniach związanych z ucieczką.
• Mogą nie ufać instytucjom państwowym.
• Mogą unikać kontaktów społecznych.
• Mogą borykać się z trudnościami poznawczymi, np. osłabioną pamięcią – organizując wydarzenia, warto przygotować ulotki lub inne materiały informacyjne „pod ręką”, by czuli się bezpiecznie.
• Może im brakować motywacji do udziału w życiu publicznym.

Na Litwie integracja cudzoziemców, migrantów i uchodźców historycznie należała do kompetencji Ministerstwa Ochrony Społecznej i Pracy. Jednak równie ważne jest, by w ten proces angażowały się także instytucje kultury. Badania pokazują, że sztuka i sport są jednymi z najskuteczniejszych narzędzi wspierających integrację – sprzyjają emocjonalnemu uzdrowieniu, wzmacniają poczucie sprawczości, ułatwiają nawiązywanie relacji, włączanie się w życie wspólnoty i wspierają samorealizację.

Podczas szkolenia uczestnicy zostali podzieleni na cztery grupy i otrzymali praktyczne zadanie: wyobrazić sobie, że do samorządu przybywa 500 nowych mieszkańców, i opracować strategie działań włączania ich w życie społeczności. Ćwiczenie miało zachęcić do analizy różnych inicjatyw kulturalnych, sportowych i społecznych oraz do omówienia najskuteczniejszych sposobów zapewnienia aktywnego udziału nowych mieszkańców w życiu lokalnym.

Prawa uchodźców oraz zobowiązania państw przyjmujących określa Konwencja Narodów Zjednoczonych dotycząca statusu uchodźców. W 2026 roku dokument ten będzie obchodził 75. rocznicę podpisania.